Quy Y Tam Bảo Không Phải Một Nghi Lễ, Mà Là Chọn Chỗ Nương Tựa Cho Đời Mình

“Em thích đọc về Phật pháp, nhưng chắc em chưa sẵn sàng quy y.”

Đó là điều cô em họ nói với chị Loan khi được rủ lên chùa dự lễ quy y rằm tháng Giêng. Hỏi vì sao, cô nói: “Quy y rồi phải ăn chay, phải đi chùa đều, phải bỏ hết mấy thứ vui. Em còn đi làm, còn tiệc tùng, sợ không giữ được.”

Rất nhiều người Việt nghĩ như vậy. Quy y giống một cánh cửa nặng nề, bước qua rồi là phải khác hẳn.

Nhưng nếu bạn đã đi cùng seri này mười chín ngày, rất có thể bạn đã đang làm điều cốt lõi của quy y mà không biết. Bài hôm nay nói về quy y Tam Bảo: nó thật sự là gì, và vì sao đến gần cuối seri mới nói đến nó.

Đây là Bài 20 trong Seri 21 Ngày Học Phật Pháp. Ở Bài 19 về luân hồi, bạn đã thấy con đường dài và có từng chặng. Hôm nay là câu hỏi: trên con đường ấy, người học Phật nương tựa vào đâu?

Vì Sao Đến Giờ Mới Nói Về Tam Bảo

Nhiều sách nhập môn đặt Tam Bảo ở bài đầu tiên. Seri này đặt nó gần cuối, có chủ ý.

Đức Phật không muốn ai tin Ngài chỉ vì Ngài nói. Ngài dạy người Kālāma, đại ý: đừng tin chỉ vì nghe truyền lại, vì truyền thống, vì kinh sách chép, vì người nói là thầy mình. Khi tự mình biết rõ điều gì là lành, đem lại an vui, thì hãy làm theo (Tăng Chi Bộ Kinh, AN 3.65).

Mười chín ngày qua, bạn đã tự thử: tách hai mũi tên, thở ba phút, gọi tên ngọn lửa, giữ giới 24 giờ, gửi tâm từ. Nếu có điều nào trong đó giúp bạn nhẹ đi, dù chỉ một chút, thì bạn đang đứng trên kinh nghiệm của chính mình. Từ chỗ đó, nói về nương tựa mới có ý nghĩa.

Tam Bảo là gì? Là ba ngôi báu, ba chỗ nương tựa của người học Phật: Phật, Pháp, Tăng. Gọi là “báu” vì chúng quý và hiếm gặp, như ngọc quý giữa đời.

Phật: Bằng Chứng Rằng Giác Ngộ Là Có Thể

Nương tựa Phật không phải là cầu xin một vị thần ban phước. Như bạn đã học ở Bài 2 về Đức Phật là ai, Đức Phật là một con người đã tìm ra lối thoát khổ.

Quy y Phật nghĩa là: mình tin rằng một con người có thể tỉnh thức, và mình chọn Ngài làm tấm gương. Giống như người leo núi lần đầu, biết rằng có người đã lên tới đỉnh bằng chính con đường này. Điều đó không làm con đường ngắn đi, nhưng làm mình bớt nản.

Ở mức sâu hơn, quy y Phật cũng là tin vào khả năng tỉnh thức có sẵn nơi chính mình.

Pháp: Tấm Bản Đồ Bạn Đã Dùng Suốt 19 Ngày

Pháp là những lời Đức Phật dạy, và cũng là sự thật mà những lời ấy chỉ đến: khổ có nguyên nhân, mọi thứ vô thường, không có cái tôi cố định, và có con đường chấm dứt khổ. Kinh tả Pháp là thiết thực ngay hiện tại, không phải chờ đợi thời gian, đến để mà thấy, và người trí có thể tự mình chứng nghiệm (đại ý, AN 6.10). Đó chính là điều bạn đã làm suốt 19 ngày: đến, thấy, và tự kiểm chứng.

Đức Phật coi trọng Pháp đến mức Ngài nói với một vị Tỳ kheo đang mong được nhìn thấy thân Ngài, đại ý: thấy thân hôi hám này để làm gì? Ai thấy Pháp là thấy Ta; ai thấy Ta là thấy Pháp (Tương Ưng Bộ Kinh, SN 22.87).

Nhưng Pháp cũng không phải để ôm khư khư. Đức Phật ví Pháp như chiếc bè: dùng để qua sông, không phải để vác trên vai khi đã sang bờ (đại ý, Trung Bộ Kinh, MN 22). Học thuộc nhiều kinh mà không sống theo, cũng giống như đóng một chiếc bè đẹp rồi đặt ở nhà.

Khi bạn thở ba hơi trước khi trả lời tin nhắn khó chịu, khi bạn gọi tên cơn tham, khi bạn nhận ra “đây là mũi tên thứ hai”, đó là lúc bạn đang nương tựa Pháp.

Tăng: Thiện Tri Thức Là Toàn Bộ Con Đường

Tăng, theo nghĩa trong lời quy y, là cộng đồng những bậc Thánh đã đi trên con đường, như bốn quả Thánh bạn học hôm qua. Theo nghĩa thường dùng, Tăng là chư Tăng Ni xuất gia, những người giữ gìn và truyền lại Pháp; việc người tại gia hộ trì, cúng dường chư Tăng được giải thích trong bài Ý nghĩa của việc cúng dường Tam Bảo. Và rộng hơn nữa, đó là những người bạn cùng tu, cùng học, mà kinh gọi là thiện tri thức, người bạn tốt.

Có lần tôn giả A Nan thưa với Đức Phật: “Bạch Thế Tôn, có bạn tốt là được một nửa đời sống phạm hạnh.” Đức Phật đáp, đại ý: chớ nói vậy, này A Nan. Có bạn tốt là toàn bộ đời sống phạm hạnh (Tương Ưng Bộ Kinh, SN 45.2).

Câu này rất đúng với người tu tại gia. Anh Quân tự tập ngồi thiền ở nhà được hai tháng, rồi bỏ dần vì bận. Sau đó anh tham gia một nhóm ngồi thiền mỗi tối thứ Năm ở chùa gần nhà. Không ai ép anh, nhưng biết có năm người đang chờ, anh đi đều. Một năm sau anh vẫn còn đi. Bài Đạo tràng là gì, có cần thiết phải tham gia? có thêm gợi ý để tìm một nhóm tu phù hợp.

Quy Y Tam Bảo Nghĩa Là Gì, Và Nếu Muốn Quy Y Chính Thức

Quy y nghĩa là trở về và nương tựa. Quy y Tam Bảo là chọn Phật làm tấm gương, Pháp làm con đường, Tăng làm bạn đồng hành.

Những người đầu tiên quy y là hai thương nhân, Tapussa và Bhallika. Theo Luật tạng, họ gặp Đức Phật ít lâu sau khi Ngài thành đạo, dâng bánh và mật rồi xin quy y. Khi ấy chỉ có hai ngôi là Phật và Pháp, vì Tăng đoàn chưa hình thành (đại ý, Luật tạng, Đại Phẩm).

Ở bài hôm qua, bạn biết một trong ba dây trói đầu tiên là bám vào nghi lễ hình thức: tin rằng chỉ cần làm đúng nghi thức là đủ, mà quên việc chuyển hóa tâm. Quy y không phải vậy. Nghi lễ quy y rất đẹp và có ý nghĩa, nhưng nó là lời hứa, không phải là chính con đường. Một người dự lễ quy y mà về nhà vẫn sống như cũ thì chỉ mới có tờ giấy chứng nhận. Một người chưa dự lễ nhưng mỗi ngày nhớ nghĩ và sống theo Phật, Pháp, Tăng, thì trong lòng đã quy y. Cùng một nguyên tắc ấy — tâm nặng hơn nghi thức — trả lời luôn câu hỏi cầu nguyện có linh không.

Nếu bạn muốn quy y chính thức: hầu hết các chùa ở Việt Nam đều tổ chức lễ quy y, thường vào những ngày rằm hoặc dịp lễ lớn. Bạn chỉ cần đến chùa gần nhà, hỏi thầy hoặc ban hộ tự về lịch. Trong lễ, người quy y đọc lời nguyện quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, thường kèm theo việc thọ năm giới bạn đã học ở Bài 10 về ngũ giới, và được thầy đặt một pháp danh. Không có chi phí bắt buộc, không có bài kiểm tra.

Bạn cũng có thể chưa quy y ngay, và vẫn tiếp tục học. Không ai vội cả.

Một việc rất nhiều người Việt phân vân sau khi quy y là chuyện bàn thờ: có nên lập bàn thờ Phật chung với bàn thờ gia tiên hay không. Thờ Phật không thay thế việc thờ ông bà, và bạn cũng không bắt buộc phải lập bàn thờ mới thì việc quy y mới thành.

Nhớ Nghĩ Về Tam Bảo Mỗi Ngày: Niệm Phật, Niệm Pháp, Niệm Tăng

Niệm Phật có từ thời Đức Phật

Nhiều người nghĩ niệm Phật chỉ là pháp môn của Tịnh độ. Thật ra, việc nhớ nghĩ về Phật đã có trong kinh Nam truyền. Đức Phật dạy cư sĩ Ma Ha Nam sáu điều nên thường nhớ nghĩ, gọi là sáu pháp tùy niệm: nhớ Phật, nhớ Pháp, nhớ Tăng, nhớ giới mình giữ, nhớ việc bố thí mình làm, và nhớ các vị trời. Ngài dạy rằng khi nhớ nghĩ về đức tính của Như Lai, tâm người ấy không bị tham, sân, si chi phối, mà trở nên ngay thẳng, hân hoan (đại ý, Tăng Chi Bộ Kinh, AN 6.10).

Cách nhớ Phật trong kinh là nhớ về những đức tính của Ngài: bậc đã giác ngộ hoàn toàn, trọn vẹn cả trí tuệ lẫn đức hạnh, bậc thầy của trời và người. Người Việt quen thuộc với các đức tính này qua mười danh hiệu Phật vẫn tụng ở chùa.

Cầu nối sang pháp môn niệm Phật của Tịnh độ

Phật giáo Bắc truyền, rất phổ biến ở Việt Nam, phát triển việc niệm Phật thành một pháp môn riêng: niệm danh hiệu Phật A Di Đà với lòng tin và nguyện. Đây là một con đường khác với cách seri này đang đi, nhưng cùng một gốc: giữ tâm hướng về Phật. Nếu bạn quan tâm, bài Pháp môn niệm Phật và bài Cách niệm Phật A Di Đà đúng giới thiệu kỹ hơn. Các truyền thống sẽ được nói rõ ở bài cuối cùng.

Câu Hỏi Thường Gặp

Không quy y có học Phật được không?

Được. Rất nhiều người học và thực hành Phật pháp nhiều năm trước khi quy y. Đức Phật dạy cho tất cả mọi người, không chỉ cho người đã quy y. Quy y là khi bạn muốn cam kết rõ ràng hơn với con đường, và đó là lựa chọn tự do của bạn.

Quy y rồi có phải ăn chay?

Không bắt buộc. Năm giới của người tại gia không có giới ăn chay. Việc ăn chay được khuyến khích nhiều trong truyền thống Bắc truyền như một cách nuôi lòng từ bi, và nhiều người tự nguyện ăn chay vào ngày rằm, mùng một. Bạn có thể bắt đầu từ đó nếu muốn, nhưng đó không phải điều kiện để quy y. Bài ăn chay trong đạo Phật nói kỹ hơn về lựa chọn này.

Quy y Tam Bảo như thế nào?

Đến chùa gần nhà, hỏi về lịch lễ quy y. Trong lễ, bạn sẽ được hướng dẫn đọc lời quy y Phật, Pháp, Tăng, thường kèm thọ năm giới, và nhận pháp danh. Trước khi đi, nên tìm hiểu và nói chuyện với thầy để hiểu rõ cam kết của mình.