Xung quanh con đường tu học, có một cuộc tranh luận chưa bao giờ có hồi kết và gây ra rất nhiều sự chia rẽ: “Người tu tại gia có bắt buộc phải ăn chay trường không? Nếu ăn mặn thì có bị coi là mang tội sát sinh và không thể giác ngộ không?”. Thậm chí, nhiều người lấy cớ “Ăn mặn mà nói lời hay còn hơn ăn chay mà lòng độc ác” để biện minh cho việc thỏa mãn cái dạ dày của mình, đồng thời mỉa mai những người ăn chay. Vậy thực chất, lịch sử Phật giáo và Đức Phật đã dạy thế nào về vấn đề ăn uống này?
1. Sự Thật Lịch Sử: Đức Phật Và Tăng Đoàn Có Ăn Chay Không?
Có một sự thật lịch sử mà nhiều người sẽ vô cùng bất ngờ: Vào thời kỳ đầu ở Ấn Độ (hệ phái Nam Tông – Nguyên Thủy), Đức Phật và các vị Tỳ kheo đi khất thực (xin ăn) mỗi ngày. Và nguyên tắc của việc khất thực là: Người dân bỏ vào bát thứ gì, các ngài sẽ ăn thứ đó. Cho cơm ăn cơm, cho rau ăn rau, và cho thịt thì ăn thịt.
Tại sao lại như vậy? Vì mục đích của người xuất gia là để đoạn trừ lòng tham muốn và sự phân biệt. Nếu đi xin ăn mà còn kén chọn “Tôi chỉ ăn rau, không ăn thịt”, thì đó là sự dính mắc, đòi hỏi và làm phiền não người cúng dường. Do đó, Đức Phật đưa ra quy định về “Tam Tịnh Nhục” (Ba loại thịt thanh tịnh được phép ăn):
- Không tự tay mình giết con vật đó.
- Không xúi giục, ra lệnh cho người khác giết cho mình ăn.
- Không nhìn thấy, không nghe tiếng kêu la của con vật bị giết vì mình.
Nếu miếng thịt rơi vào 3 trường hợp này, người tu sĩ được phép dùng để duy trì mạng sống tu hành.
2. Tại Sao Phật Giáo Lại Khuyến Khích Việc Ăn Chay Trường?
Mặc dù không ép uổng tuyệt đối, nhưng khi Phật giáo truyền sang các nước phương Bắc (như Trung Quốc, Việt Nam – hệ phái Đại Thừa), nơi các nhà sư tự nấu ăn trong chùa thay vì đi khất thực, thì việc Ăn chay trường được khuyến khích mạnh mẽ và trở thành luật lệ cho tu sĩ.
Mục đích cao cả nhất của việc ăn chay không phải là để khoe khoang “Ta đây thanh tịnh”, mà là để Nuôi Dưỡng Tâm Từ Bi. Bạn có biết rằng, khi bạn mua một miếng thịt ngoài chợ, dù bạn không trực tiếp cầm dao giết, nhưng theo luật Nhân Quả gián tiếp: “Vì có người Cầu (mua), nên mới có kẻ Cung (giết)”. Bữa ăn ngon lành của bạn được đánh đổi bằng sự hoảng loạn, đau đớn tột cùng và máu chảy đầm đìa của một sinh linh có cảm giác. Từ chối ăn thịt là cách trực tiếp nhất để bạn thể hiện lòng trắc ẩn, từ chối việc xây dựng hạnh phúc của mình trên sự chết chóc của loài khác.
3. Lật Tẩy Câu Nói: “Ăn Mặn Nói Lời Hay Hơn Ăn Chay Lòng Độc Ác”
Rất nhiều người dùng câu nói này để tự bào chữa cho việc không thể bỏ thói quen ăn thịt. Đúng, một người ăn mặn nhưng sống tử tế, nói lời hay thì vẫn là người tốt (tốt hơn kẻ ăn chay mà hay mắng chửi người khác).
Nhưng sự thật là: Nếu một người VỪA ăn chay, VỪA nói lời hay, VỪA có tâm từ bi giúp đỡ mọi người, thì phước báu của họ cao tột bực, vĩ đại hơn người ăn mặn ngàn lần. Việc ăn chay không tự động biến bạn thành Phật, nó chỉ là phương tiện. Nhưng nó là một phương tiện cực kỳ sắc bén. Về mặt sinh học, thịt động vật khi bị giết chứa rất nhiều hormone căng thẳng (Adrenaline) và chất độc hận thù. Tiêu thụ nhiều thịt khiến cơ thể nặng nề, tâm tính dễ trở nên nóng nảy, hung hăng. Ăn rau củ hấp thu năng lượng mặt trời giúp cơ thể nhẹ nhàng, thanh lọc máu và tâm trí dễ dàng đạt được sự tĩnh lặng trong thiền định.
4. Lời Khuyên Dành Cho Người Tu Tại Gia
Đức Phật vô cùng từ bi, Ngài thấu hiểu căn cơ của từng người. Nếu bạn là Phật tử tại gia, chưa thể ăn chay trường vì vướng bận gia đình hay công việc giao tiếp, đừng tự dằn vặt hay mặc cảm.
Hãy tu tập từ từ. Hãy bắt đầu bằng việc “Ăn chay kỳ”: Mỗi tháng ăn chay 2 ngày (mùng 1, rằm), rồi tăng lên 4 ngày, 10 ngày. Trong những ngày ăn mặn, hãy cố gắng mua những thức ăn đã được làm sẵn, TUYỆT ĐỐI không tự tay cắt tiết gà, đập đầu cá hay ra lệnh cho người khác giết vật sống chỉ để thỏa mãn cái dạ dày của mình. Hãy tu từ cái Tâm (từ bi), sau đó mới thể hiện ra bằng cái Miệng (ăn uống). Khi tâm từ bi đủ lớn, việc ăn chay sẽ đến một cách tự nhiên và nhẹ nhàng như hơi thở.
