Giữa thời đại mà cụm từ “áp lực đồng trang lứa” (Peer pressure) và “trầm cảm” xuất hiện nhan nhản trên khắp các mặt báo, ai cũng ao ước có một cuộc sống thảnh thơi. Chúng ta thường chúc nhau “thân tâm thường lạc, vạn sự tự tại”. Nhắc đến hai chữ “Tự tại”, người ta hay liên tưởng đến hình ảnh một vị tiên ông ngồi trên đỉnh núi gảy đàn, uống trà, lánh xa trần tục.
Nhưng trong đời sống thực tế, khi mỗi sáng thức dậy bạn phải lo hóa đơn tiền điện, tiền học cho con, tiền trả góp ngân hàng, thì liệu chúng ta có thể “tự tại” được không? Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn một lăng kính hoàn toàn mới về nghệ thuật sống thong dong ngay giữa tâm bão.
1. Hiểu Đúng Về Sự “Tự Tại”
Theo nghĩa đen, “Tự” nghĩa là chính mình (tự bản thân), “Tại” nghĩa là sự có mặt, hiện diện. “Tự tại” hiểu một cách đơn giản nhất là sự làm chủ hoàn toàn tâm trí và cảm xúc của chính mình trong mọi khoảnh khắc hiện tại.
Một người tự tại là người không bị ngoại cảnh trói buộc, không làm nô lệ cho lòng tham, sự tức giận hay nỗi sợ hãi. Họ giống như một đóa hoa sen mọc giữa vũng bùn lầy: Xung quanh có hôi tanh, dơ bẩn (những áp lực, sự hãm hại, lời chê bai), nhưng đóa sen ấy vẫn tỏa hương thơm ngát, không bị bùn lầy làm cho vẩn đục.
Ngược lại, người không tự tại là người luôn bị giật dây bởi thế giới bên ngoài. Một lời khen khiến họ bay bổng cả ngày, một lời chê bai trên Facebook khiến họ mất ngủ ròng rã cả tuần. Họ luôn “vắng mặt” trong cuộc đời mình, bởi tâm trí họ bận chạy theo để làm vừa lòng thiên hạ.
2. Tự Tại Có Phải Là Sự Vô Cảm, Bất Cần Đời?
Đây là lầm tưởng vô cùng tai hại của rất nhiều người trẻ hiện nay. Khi gặp áp lực công việc, họ tuyên bố “sống tự tại”, rồi nộp đơn nghỉ việc, bỏ mặc cha mẹ già yếu để đi du lịch phượt khắp nơi, mặc kệ tương lai ra sao thì ra. Xin khẳng định: Đó không phải là tự tại, đó là sự vô trách nhiệm và thái độ trốn tránh thực tại (bất cần đời).
Sự khác biệt lớn nhất nằm ở đây: Người “bất cần” thì trốn việc, buông xuôi vì sợ hãi áp lực. Còn người “Tự tại” chân chính là những người vẫn lao động hăng say, cống hiến hết mình, nhưng họ không bị dính mắc vào kết quả.
Một vị Bác sĩ tự tại vẫn sẽ dốc 200% sức lực trong phòng mổ để cứu bệnh nhân. Nhưng nếu lỡ bệnh nhân không qua khỏi do bạo bệnh, vị bác sĩ ấy sẽ không rơi vào trạng thái dằn vặt, tự trách bản thân đến mức trầm cảm. Họ hiểu rõ ranh giới của Nhân Quả và Vô Thường. Họ làm hết sức mình (Nhân), còn kết quả (Quả) họ bình thản chấp nhận. Chính sự “không dính mắc” đó giúp họ luôn tràn đầy năng lượng để tiếp tục cứu sống những bệnh nhân khác, thay vì gục ngã vì một ca thất bại.
3. Những Chiếc “Gông Cùm” Khiến Chúng Ta Đánh Mất Sự Tự Tại
Để sống thong dong, bạn cần nhận diện được những chiếc cùm đang trói chặt tâm trí mình mỗi ngày:
- Làm nô lệ cho đồng tiền: Bạn làm việc 14 tiếng/ngày, bán rẻ sức khỏe, đánh đổi thời gian bên con cái chỉ để leo lên vị trí cao hơn, mua được chiếc ô tô đắt hơn hàng xóm. Bạn nghĩ tiền sẽ mua được sự tự do, nhưng thực chất bạn đang làm tù nhân cho chính lòng tham không đáy của mình.
- Làm nô lệ cho mạng xã hội: Bạn đi ăn một món ngon, thay vì thưởng thức hương vị, việc đầu tiên là phải chụp ảnh sống ảo. Nếu bức ảnh đó ít lượt Like, bạn thấy hụt hẫng. Bạn đang trao chìa khóa hạnh phúc của đời mình cho những nút Like vô tri vô giác trên màn hình.
- Làm nô lệ cho sự oán hận: Bạn bị đồng nghiệp chơi xấu cách đây 5 năm. Đến tận bây giờ, mỗi lần nghĩ lại bạn vẫn tức sôi máu. Bạn tưởng mình đang trừng phạt người đó, nhưng thực ra bạn đang tự nhốt mình trong nhà tù của sự sân hận, vĩnh viễn không có ngày tự do.
4. Bí Quyết Tu Tập Sự Tự Tại Dành Cho Người Trẻ Bận Rộn
Tự tại không phải là bẩm sinh, nó là một loại năng lực tâm lý cần được rèn luyện. Dưới đây là những “bài tập” vô cùng thực tế:
Thực hành Thiểu Dục Tri Túc (Ít muốn, biết đủ)
Bạn không cần phải từ bỏ toàn bộ tài sản để lên núi ăn chay. “Biết đủ” đơn giản là trước khi quẹt thẻ mua một chiếc điện thoại đời mới nhất trị giá 30 triệu, hãy dừng lại 3 giây và tự hỏi: “Chiếc điện thoại hiện tại của mình vẫn đang dùng rất tốt, mình mua cái mới này vì thực sự cần, hay chỉ vì sĩ diện muốn khoe với bạn bè?”. Khi bạn cắt giảm được những nhu cầu phù phiếm, tự nhiên gánh nặng cơm áo gạo tiền sẽ vơi đi một nửa. Sự thong dong bắt đầu từ việc kiểm soát ví tiền và lòng tham.
Ứng dụng Chánh Niệm vào đời sống
Chánh niệm là phương pháp đưa tâm trí trở về hợp nhất với cơ thể. Thiền sư Thích Nhất Hạnh từng dạy: “Khi rửa bát, hãy chỉ biết mình đang rửa bát”. Khi bạn lái xe trên đường phố tấp nập, đừng vừa lái vừa nghĩ đến bản báo cáo chưa xong. Hãy tập trung vào việc tay cầm vô lăng, cảm nhận luồng gió. Chỉ cần bạn “hiện diện” trọn vẹn trong từng khoảnh khắc, bạn đã chạm tay vào cảnh giới tự tại. Mọi lo âu về tương lai hay nuối tiếc quá khứ lập tức bị cắt đứt.
Chấp nhận luật Vô Thường
Hãy dán câu này lên bàn làm việc của bạn: “Mọi thứ rồi sẽ qua”. Thành công tột đỉnh rồi cũng qua, mà nỗi đau đớn cùng cực rồi cũng sẽ qua. Khi ý thức sâu sắc về tính chất vô thường (thay đổi liên tục) của vạn vật, bạn sẽ không còn tự kiêu khi đứng trên đỉnh vinh quang, và cũng không hoảng loạn khi rớt xuống vực sâu. Bạn nhìn dòng đời trôi chảy như xem một bộ phim, nhập vai hết mình nhưng luôn biết ranh giới đâu là màn ảnh, đâu là thực tại.
Lời Kết
Sự tự tại không nằm ở việc bạn ở đâu, mặc áo gì hay tài khoản ngân hàng có bao nhiêu số 0. Một tỷ phú ngồi trong Rolls-Royce vẫn có thể đau khổ quằn quại, trong khi một bà lão bán rau ngoài chợ vẫn có thể nở nụ cười rạng rỡ và có những giấc ngủ ngon không mộng mị. Tự tại là một viên ngọc quý nằm sẵn trong tâm mỗi người, chỉ cần bạn chịu buông bỏ sự nắm níu (chấp niệm), viên ngọc ấy sẽ tự động tỏa sáng, soi rọi cho bạn bước những bước chân thật nhẹ nhàng và kiêu hãnh giữa dòng đời hối hả.
