Bất cứ người Việt Nam nào, dù có theo đạo Phật hay không, chắc chắn đã từng nghe câu cửa miệng: “Mẹ Quan Âm Bồ Tát cứu khổ cứu nạn”, hoặc thấy ai hay làm việc thiện thì khen: “Người đó đúng là có tâm Bồ Tát”. Hình ảnh Bồ Tát thường gắn liền với bức tượng một người phụ nữ mặc áo trắng, tay cầm nhành dương liễu và bình cam lộ uy nghi trên bàn thờ. Nhưng có bao giờ bạn tự hỏi: Bồ Tát thực chất là một danh xưng của thần linh hay là một con đường hành động? Và liệu giữa một xã hội đầy rẫy bon chen, lừa lọc này, có còn những vị Bồ Tát đang âm thầm đi lại xung quanh chúng ta hay không?
1. Bản Chất Đích Thực Của Danh Xưng “Bồ Tát”
Từ “Bồ Tát” là phiên âm rút gọn của chữ Bodhisattva trong tiếng Phạn. Trong đó, “Bodhi” (Bồ đề) nghĩa là sự Giác ngộ, tỉnh thức; và “Sattva” (Tát đỏa) nghĩa là chúng sinh, con người.
Gộp lại, Bồ Tát là “Một chúng sinh đang đi trên con đường hướng tới sự giác ngộ, và đồng thời phát nguyện dùng cả cuộc đời mình để đánh thức, giúp đỡ những chúng sinh khác cùng giác ngộ”. Phương châm sống kinh điển của một vị Bồ Tát được tóm gọn trong 8 chữ: “Thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sinh” (Bên trên thì nỗ lực học hỏi chân lý, bên dưới thì dang tay cứu giúp muôn loài).
2. Bồ Tát Đạo: Điểm Khác Biệt Giữa “Tự Độ” Và “Độ Tha”
Để hiểu rõ tinh thần Bồ Tát (của Phật giáo Đại thừa), chúng ta hãy đặt nó cạnh tinh thần A La Hán (của Phật giáo Nguyên thủy).
Hãy tưởng tượng trần gian như một ngôi nhà đang bốc cháy dữ dội. Một người tu hành (A La Hán) bằng sự nỗ lực phi thường đã tìm được cửa thoát hiểm, chạy thoát ra khỏi ngôi nhà đang cháy và đứng an toàn ở bên ngoài (Tự độ – tự cứu mình). Tuy nhiên, khi đứng bên ngoài, người này nghe thấy tiếng khóc thét của hàng triệu người còn đang kẹt lại trong biển lửa. Thay vì quay lưng bỏ đi tận hưởng sự an toàn, người này quyết định quay ngược trở lại lao vào biển lửa, bất chấp sự nguy hiểm, để dắt tay từng người một chạy ra ngoài. Tinh thần xả kỷ, quên mình vì người đó, chính là tinh thần của Bồ Tát (Độ tha).
Vì tình thương quá lớn (Đại Bi), các vị Bồ Tát tình nguyện từ chối việc nhập Niết bàn an lạc. Họ nguyện tái sinh hết kiếp này đến kiếp khác, đi vào những nơi tăm tối nhất của xã hội (thậm chí là địa ngục) để làm bạn, làm thầy, làm người phục vụ chúng sinh cho đến khi nào thế gian không còn ai đau khổ nữa mới thôi.
3. Nghìn Mắt Nghìn Tay Và Những Vị Bồ Tát Không Mặc Áo Tràng
Biểu tượng Quán Thế Âm Bồ Tát nghìn mắt nghìn tay chứa đựng một thông điệp vĩ đại: Nghìn mắt là sự quan sát sâu sắc để nhìn thấy mọi nỗi khổ đau trong xã hội; nghìn tay là vô số các phương tiện, công cụ để cứu giúp kịp thời. Nhưng nghìn tay ấy lấy từ đâu ra?
Đó chính là những bàn tay của những vị “Bồ Tát đời thường”. Bạn không cần phải có hào quang trên đầu hay phải mặc áo lam đi chùa mới làm Bồ Tát. Ngay trong xã hội hiện tại:
- Một người lính cứu hỏa không màng tính mạng lao vào chung cư đang bốc cháy dữ dội để cứu một em bé xa lạ… Anh ấy chính là Bồ Tát Hỏa Đức.
- Một bác sĩ phẫu thuật đứng mổ suốt 12 tiếng đồng hồ không nghỉ, chiến đấu giành giật sự sống cho một bệnh nhân nghèo không có tiền đóng viện phí… Ông ấy chính là Bồ Tát Dược Vương.
- Một người phụ nữ bán rau ngoài chợ, nhịn ăn nhịn mặc, gom góp từng đồng tiền lẻ để gửi lên vùng cao xây trường cho trẻ em nghèo… Chị ấy chính là hiện thân của Bồ Tát Đại Từ.
- Và một người mẹ, tần tảo thức khuya dậy sớm, bao dung mọi lỗi lầm để nuôi nấng những đứa con nên người. Đó chính là vị Phật/Bồ Tát sống vĩ đại nhất ngay trong nhà bạn.
4. Cách Thực Hành Hạnh Bồ Tát Ở Chốn Công Sở Và Mạng Xã Hội
Ai cũng có một hạt giống Bồ Tát (Phật tánh) bên trong mình. Để hạt giống đó nảy mầm, bạn hãy bắt đầu thực hành tinh thần “Vị tha” (sống vì người khác) từ những việc nhỏ bé nhất:
- Trên mạng xã hội: Trước khi gõ một dòng bình luận chê bai cay độc nhằm vào một người đang bị scandal, hãy dừng lại. Tâm Bồ Tát là tâm bao dung. Hãy chọn cách im lặng hoặc gõ những lời động viên để giúp họ sửa sai, thay vì hùa theo đám đông dồn họ vào đường cùng.
- Ở chốn công sở: Nếu bạn giỏi chuyên môn, thay vì giấu nghề sợ đồng nghiệp cướp mất vị trí, hãy sẵn sàng hướng dẫn, nâng đỡ những bạn thực tập sinh mới vào làm. Chia sẻ kiến thức là một dạng “Pháp thí” (Bố thí kiến thức) đỉnh cao của Bồ Tát.
- Ra đường: Nhặt một mảnh chai thủy tinh vỡ trên mặt đường để người đi sau không đạp trúng; nhường áo mưa cho một người đang run rẩy vì lạnh.
Lời Kết
Đừng tìm kiếm Bồ Tát ở những bức tượng vô tri vô giác hay ở những hành tinh xa xôi. Bồ Tát không phải là một nhân vật thần thoại, mà là một Lối Sống. Bất cứ khi nào bạn khởi lên một ý niệm muốn làm giảm bớt nỗi đau của người khác, và sẵn sàng hy sinh một chút quyền lợi của mình để giúp đỡ họ, thì ngay giây phút đó, bạn đã trở thành một vị Bồ Tát, mang trên vai nghìn con mắt của trí tuệ và nghìn cánh tay của sự yêu thương.
