Đi khắp các ngôi chùa tự viện từ Bắc chí Nam, hay trong những góc thờ cúng thiêng liêng của các gia đình người Việt, hình ảnh quen thuộc và được tôn kính bậc nhất có lẽ là chân dung của Phật Bà Quan Thế Âm. Ngài hiện lên với gương mặt hiền từ, ánh mắt bao dung, trên tay luôn cầm nhành dương liễu và bình nước cam lộ, sẵn sàng lắng nghe mọi tiếng khóc than của thế gian. Vậy Quan Thế Âm Bồ Tát là ai? Tại sao lại có những bức tượng Ngài với ngàn mắt ngàn tay? Và sự tích về Ngài mang lại bài học sống sâu sắc nào cho mỗi chúng ta?
1. Nguồn Gốc Của Danh Xưng “Quan Thế Âm”
Trước hết, hãy chiết tự tên gọi của Ngài: “Quan” (hoặc Quán) có nghĩa là quan sát, lắng nghe sâu sắc. “Thế” là thế gian, cuộc đời. “Âm” là âm thanh. “Quan Thế Âm” mang ý nghĩa tuyệt đẹp: Vị Bồ Tát luôn luôn chú tâm lắng nghe mọi âm thanh đau khổ, mọi tiếng kêu gào, khóc lóc, oán thán, cầu cứu của chúng sinh trên cõi đời này để tìm đến cứu vớt họ.
Theo Kinh Bi Hoa, ở vô lượng kiếp xa xôi về trước, Ngài vốn là Thái tử Bất Huyền, con trai trưởng của Vua Vô Tránh Niệm (vị vua này sau tu hành thành Đức Phật A Di Đà). Đứng trước chư Phật mười phương, Thái tử đã phát một lời thề nguyện vĩ đại chấn động vũ trụ: “Bất cứ chúng sinh nào trong tam thiên đại thiên thế giới gặp phải tai ương, đau khổ, ngục tù, bệnh tật hay bị hãm hại, nếu họ thành tâm xưng niệm tên ta, ta sẽ dùng thiên bá ức hóa thân (vô số hình dạng) để lập tức đến cứu giúp họ thoát khỏi mọi gánh nặng”. Lời thề ấy là đỉnh cao của lòng vị tha Vô Ngã.
2. Ý Nghĩa Mật Mã Của Bình Cam Lộ Và Nhành Dương Liễu
Hầu hết các bức tượng Quan Âm đều cầm hai pháp bảo mang đậm tính biểu tượng triết lý:
- Bình nước Cam Lộ: Đây là chiếc bình chứa thứ nước thần kỳ trong mát, ngọt ngào, rưới tới đâu là dập tắt ngọn lửa sân hận và đau khổ tới đó. Nước cam lộ tượng trưng cho Lòng Từ Bi (tình thương yêu vô điều kiện). Điểm đặc biệt là chiếc bình luôn được đặt thẳng đứng trên một bàn tay phẳng lặng. Ý nghĩa là: Tình thương yêu của bạn phải được đặt trên nền tảng sự tĩnh lặng của Tâm (không nổi giận, không thiên vị, không phân biệt giàu nghèo) thì tình thương đó mới trong sạch và thực sự cứu được người.
- Nhành cây Dương Liễu: Tượng trưng cho hạnh Nhẫn Nhục. Cây dương liễu có cành lá vươn dài rủ xuống, tuy trông có vẻ mềm yếu, bị gió bão thổi nghiêng ngả sát đất nhưng không bao giờ bị gãy đứt. Nó mềm mỏng nhưng cực kỳ dẻo dai. Ý nghĩa là: Muốn đem tình thương (cam lộ) đi cứu đời, bạn bắt buộc phải có sự nhẫn nhịn. Đi làm việc thiện chắc chắn sẽ bị người ta nghi ngờ, chửi bới, chống đối, bạn vẫn phải nhẫn nhục chịu đựng, dùng sự mềm mỏng dẻo dai để hóa giải hận thù. Lấy nhành dương rưới nước cam lộ tức là phải Dùng sự nhẫn nhịn để rải tình thương.
3. Tại Sao Lại Có Tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn (Ngàn Mắt Ngàn Tay)?
Lòng từ bi của Bồ Tát là vô biên, nhưng nỗi đau khổ của nhân loại lại quá nhiều, nhan nhản khắp mọi nơi. Để có thể cứu vớt được tất cả chúng sinh cùng một lúc, Ngài đã hóa phép thần thông sinh ra Ngàn con mắt (Thiên nhãn) để có thể nhìn thấu mọi ngóc ngách tối tăm nhất, thấu hiểu tận cùng nỗi đau sâu kín của từng người. Cùng với đó là Ngàn cánh tay (Thiên thủ) mang theo vô số pháp bảo để kịp thời vươn ra che chở, kéo họ ra khỏi vũng lầy của sự tuyệt vọng.
Bàn tay của sự bao dung, bàn tay của sự cứu rỗi, và con mắt của sự thấu cảm. Tượng Thiên Thủ Thiên Nhãn chính là tác phẩm nghệ thuật biểu tượng đỉnh cao của Phật giáo về sức mạnh vô biên của Tình Yêu Thương.
4. Cách Chúng Ta Ứng Dụng Và “Tu” Theo Hạnh Quan Âm
Rất nhiều người đi chùa chỉ biết quỳ lạy, khấn vái, cúng nải chuối để xin Bồ Tát ban cho trúng số, làm ăn phát đạt. Đó là sự cầu xin mang tính vụ lợi.
Cách cúng dường cao quý nhất làm chư Phật mỉm cười là: Hãy biến chính bản thân bạn thành một “hóa thân” của Bồ Tát Quan Âm ngay giữa đời thường. Hãy tập “Lắng nghe” (Quan Âm) sự mệt mỏi của người bạn đời thay vì cãi vã; lắng nghe tiếng nói của con cái bằng sự thấu hiểu thay vì áp đặt phán xét. Hãy đưa một “cánh tay” trong ngàn cánh tay ra để dắt một người già qua đường, đóng góp chút đỉnh giúp đỡ người bệnh tật. Khi bạn dùng sự Nhẫn nhịn và Tình thương để đối đãi với muôn loài, bạn chính là Quan Thế Âm Bồ Tát đang hiện diện bằng xương bằng thịt tại trần gian này.
