Bạn đã bao giờ tự hỏi: Tại sao có những người sở hữu khối tài sản kết xù, ăn ngon mặc đẹp nhưng khuôn mặt lúc nào cũng cau có, khó đăm đăm; trong khi có những người lao động chân tay vất vả, sống trong căn nhà trọ chật hẹp lại luôn nở một nụ cười rạng rỡ và ánh mắt hiền từ? Bí mật tạo ra sự khác biệt một trời một vực đó không nằm ở số dư tài khoản, mà nằm ở hai chữ “Hỷ Xả”. Trong hệ thống giáo lý đạo Phật, Hỷ Xả là hai trong số Bốn Tâm Vô Lượng (Từ, Bi, Hỷ, Xả) – bốn món quà quý giá nhất mà con người có thể trao tặng cho chính mình để sống thanh thản giữa cuộc đời giông bão.
1. Hiểu Đúng Nghĩa Của Hai Chữ “Hỷ Xả”
Hỷ xả không phải là một danh từ ghép vô thưởng vô phạt, mà là hai trạng thái tâm lý đỉnh cao cần được thực hành song song:
- HỶ (Niềm vui): Không phải là cái vui thỏa mãn khi mua được cái túi xách mới hay ăn một món ngon. “Hỷ” trong đạo Phật là sự vui lây với niềm vui của người khác (Tùy hỷ). Thấy người khác hạnh phúc, thành công, bạn thực tâm chúc mừng họ từ đáy lòng, coi niềm vui của họ như niềm vui của chính mình.
- XẢ (Buông bỏ): Không phải là vứt bỏ đồ đạc hay rũ bỏ trách nhiệm với vợ con. “Xả” là sự buông xả trong tâm trí. Bỏ qua những lời chỉ trích, không ghim gút hận thù, không cố chấp bám víu vào những định kiến hay những nỗi đau đã qua.
Một người có Hỷ mà không có Xả thì vẫn sẽ mệt mỏi khi gặp chuyện bất như ý. Một người có Xả mà không có Hỷ thì cuộc sống sẽ khô khan, lạnh nhạt. Kết hợp cả hai, bạn sẽ có một lớp áo giáp tâm lý bất khả xâm phạm.
2. Kẻ Thù Số 1 Của Chữ “Hỷ”: Căn Bệnh Đố Kỵ
Trong xã hội hiện đại, đặc biệt là kỷ nguyên mạng xã hội, căn bệnh đố kỵ đang lây lan nhanh hơn bất cứ loại virus nào.
Khi lướt Facebook thấy đồng nghiệp cũ vừa mua một chiếc ô tô đắt tiền, phản xạ của nhiều người không phải là vui mừng, mà là cảm giác chua xót, khó chịu. Họ tặc lưỡi phán xét: “Chắc lại nhờ nhà vợ/nhà chồng”, hoặc “Làm ăn phi pháp mới giàu nhanh thế”. Sự đố kỵ đó giống như việc bạn tự mình uống thuốc độc nhưng lại mong người khác chết. Kẻ mua xe thì đang vui vẻ lái xe đi chơi, còn bạn lại trằn trọc mất ngủ vì cục tức không tên trào lên trong ngực.
Nghệ thuật tu chữ HỶ: Khi thấy người khác thành công, hãy lập tức dập tắt tiếng nói ghen tị bên trong và khởi lên ý nghĩ: “Thật tuyệt vời! Chúc mừng thành quả của họ, mong họ luôn giữ được sự thịnh vượng này.” Đạo Phật gọi đây là “Tùy hỷ công đức”. Khi bạn hoan hỷ với thành công của người khác, não bộ của bạn cũng tiết ra hormone hạnh phúc y hệt như chính bạn là người đạt được điều đó. Phước báu của sự giàu có cũng theo tần số tích cực đó mà bị thu hút về phía bạn.
3. Kẻ Thù Của Chữ “Xả”: Sự Chấp Niệm và Thù Hận
Một vị thiền sư từng đưa cho đệ tử một cốc nước và hỏi: “Cốc nước này nặng bao nhiêu?”. Người đệ tử đoán 200 gram. Thiền sư đáp: “Trọng lượng tuyệt đối của nó không quan trọng. Quan trọng là con cầm nó trong bao lâu. Nếu cầm 1 phút, nó rất nhẹ. Nếu cầm 1 tiếng, tay con sẽ mỏi nhừ. Nếu cầm 1 ngày, cánh tay con sẽ tê liệt.”
Nỗi đau, lời chê bai hay những tổn thương trong quá khứ cũng y hệt như cốc nước ấy. Ai đó mắng bạn một câu, câu nói đó chỉ tồn tại trong 3 giây ở quá khứ. Nhưng vì bạn không biết “Xả”, bạn mang câu nói đó về nhà, nhai đi nhai lại trong đầu 3 ngày, 3 tháng, thậm chí 3 năm. Người chửi bạn đã đi du lịch vui vẻ từ lâu, còn bạn tự giam mình trong ngục tù của sự dằn vặt. Đó chính là sự u mê của Chấp niệm.
Nghệ thuật tu chữ XẢ: Học cách sống như một mặt hồ phẳng lặng. Khi một hòn đá ném xuống hồ (lời chê bai, sự phản bội), mặt hồ sẽ xao động một chút, nhưng hòn đá chìm xuống đáy, mặt hồ lập tức trở lại tĩnh lặng như xưa. Tha thứ cho người khác không phải vì họ xứng đáng được tha thứ, mà vì bạn xứng đáng được bình yên.
4. Lợi Ích Tuyệt Vời Của Lối Sống Hỷ Xả Ở Chốn Công Sở Và Gia Đình
Hỷ xả là liệu pháp làm đẹp rẻ tiền và hiệu quả nhất thế giới (Tướng tự tâm sinh). Một người sống bao dung, không soi mói, hay cười chúc mừng người khác thì cơ mặt sẽ giãn ra, nếp nhăn biến mất, thần thái toát lên sự ấm áp. Đi làm ở công sở, một nhân viên biết Hỷ Xả sẽ không bao giờ vướng vào drama nói xấu sếp, chia rẽ nội bộ, do đó họ luôn được đồng nghiệp tin tưởng, cơ hội thăng tiến tự tìm đến.
Trong gia đình, vợ chồng biết Xả cho nhau những lỗi lầm lặt vặt (quên đổ rác, lỡ lời lúc cáu giận), biết Hỷ khi thấy người kia đạt được thành tựu nhỏ… thì ngôi nhà đó không bao giờ có tiếng bát đĩa loảng xoảng, mà chỉ có tiếng cười ròn rã của sự thấu hiểu.
Lời Kết
Mỗi sáng thức dậy, thay vì khoác lên mình bộ áo giáp của sự đề phòng và ganh đua, hãy chọn khoác lên mình sự Hỷ Xả. Cuộc sống vốn dĩ đã đủ mệt mỏi với cơm áo gạo tiền, đừng tự chất thêm đá tảng vào trái tim mình nữa. Buông bỏ bớt đi, mỉm cười nhiều hơn, bạn sẽ thấy đôi cánh của sự tự do thực ra đã mọc sẵn trên lưng mình từ rất lâu rồi.
