Đứng trước quyết định nhảy việc, chuyển chỗ ở hay từ bỏ một mối quan hệ, chúng ta thường bị giằng xé giữa những lợi ích vật chất và sự bình an của tâm hồn. Rất nhiều người đã lạc lối khi bám víu vào một môi trường hào nhoáng nhưng lại khiến bản thân ngày càng kiệt quệ và tha hóa.
Cung cấp một la bàn sắc bén cho những ngã rẽ này, Kinh Khu Rừng (Pali: Vanapattha Sutta – Kinh Trung Bộ 17) mang đến nghệ thuật lựa chọn môi trường sống đầy trí tuệ. Bằng cách đặt lên bàn cân giữa sự tiến bộ nội tâm và những nhu cầu sinh tồn cơ bản, Đức Phật vạch ra một thước đo chuẩn xác giúp ta biết khi nào nên ở lại và lúc nào phải dứt áo ra đi. Hãy cùng trang bị thêm tuệ giác cho đời sống tại chuyên mục Kinh Trung Bộ.
Bối Cảnh Kinh Khu Rừng – Đức Phật Giảng Pháp Môn Về Khu Rừng Cho Các Tỳ Kheo
Một thời, Thế Tôn ở Xá Vệ (Savatthi), tại Kỳ Đà Lâm (Jetavana), vườn ông Cấp Cô Độc (Anathapindika). Ngài gọi các Tỳ Kheo và nói: “Chư Tỳ Kheo, Ta sẽ giảng cho các Người pháp môn về khu rừng. Hãy nghe và suy nghiệm kỹ, Ta sẽ giảng.”
Ngài lấy một Tỳ Kheo đang sống ở một khu rừng và xét hai mặt.
Mặt thứ nhất là đời sống tu tập, gồm bốn điều:
- Các niệm chưa được an trú thì có được an trú không.
- Tâm tư chưa được định tĩnh thì có được định tĩnh không.
- Các lậu hoặc chưa được hoàn toàn đoạn trừ thì có được đoạn trừ không.
- Sự an ổn vô thượng, thoát khỏi các ách trói buộc, chưa chứng đạt thì có chứng đạt không.
Mặt thứ hai là bốn thứ cần dùng của người xuất gia: y phục, đồ ăn khất thực, chỗ nằm ngồi và thuốc chữa bệnh. Kinh xét chúng kiếm được khó khăn hay không khó khăn. Hai mặt này tạo ra bốn trường hợp.
Rời Khu Rừng Khi Tu Không Tiến
Trường hợp thứ nhất: sống ở khu rừng ấy, cả bốn điều về đời sống tu tập đều không tiến, và bốn thứ cần dùng kiếm được khó khăn. Tỳ Kheo ấy tự nghĩ: ta sống ở đây mà các niệm không an trú, tâm không định tĩnh, lậu hoặc không đoạn trừ, sự an ổn vô thượng không chứng đạt, và đồ dùng thì khó kiếm. Đức Phật dạy vị ấy phải từ bỏ khu rừng, không được ở lại, dù là ban ngày hay ban đêm.
Trường hợp thứ hai: tu vẫn không tiến, nhưng bốn thứ cần dùng kiếm được không khó khăn. Vị ấy nghĩ: “Không phải vì y phục mà ta xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình”, và cũng không phải vì đồ ăn khất thực, chỗ nằm ngồi hay thuốc chữa bệnh. Nhưng ở khu rừng này các niệm vẫn không an trú, sự an ổn vô thượng vẫn không chứng đạt. Chỉ với suy tính ấy, vị ấy phải từ bỏ khu rừng, không được ở lại.
Ở Lại Khu Rừng Khi Tu Có Tiến
Trường hợp thứ ba: các niệm đã được an trú, tâm đã định tĩnh, các lậu hoặc đã được đoạn trừ, sự an ổn vô thượng đã chứng đạt, nhưng bốn thứ cần dùng kiếm được khó khăn. Vị ấy cũng nghĩ: không phải vì y phục, đồ ăn khất thực, chỗ nằm ngồi hay thuốc chữa bệnh mà ta xuất gia. Còn ở khu rừng này, các niệm đã an trú và sự an ổn vô thượng đã chứng đạt. Chỉ với suy tính ấy, vị ấy phải ở lại khu rừng, không được bỏ đi.
Trường hợp thứ tư: tu có tiến như trên, và bốn thứ cần dùng kiếm được không khó khăn. Vị ấy phải ở lại khu rừng cho đến trọn đời, không được rời bỏ.
Cùng Quy Tắc Ấy Cho Làng, Thị Trấn, Đô Thị, Quốc Gia Và Khi Sống Gần Một Người
Kinh lặp lại cả bốn trường hợp cho nhiều nơi khác. Đó là sống tại một làng, một thị trấn, một đô thị hay một quốc gia.
Kinh cũng lặp lại cho một Tỳ Kheo sống gần một người nào. Bốn trường hợp ở đây như sau:
- Tu không tiến, đồ dùng khó kiếm.
Ngay trong phần đêm hay phần ngày ấy, không phải xin phép, vị ấy bỏ người ấy mà đi, không cần theo sát. - Tu không tiến, đồ dùng không khó kiếm.
Nghĩ rằng không phải vì y phục, đồ ăn khất thực, chỗ nằm ngồi hay thuốc chữa bệnh mà ta xuất gia, vị ấy bỏ người ấy mà đi, không xin phép, không theo sát. - Tu có tiến, đồ dùng khó kiếm.
Vị ấy cần theo sát người ấy, không được bỏ đi. - Tu có tiến, đồ dùng không khó kiếm.
Vị ấy phải trọn đời theo sát người này, không được bỏ đi, dù có bị xua đuổi.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỳ Kheo ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.
Nơi Này Có Giúp Mình Tiến Không? Hai Câu Hỏi Để Quyết Định Ở Hay Đi
Kinh nói với Tỳ Kheo, nhưng bạn cũng chọn nơi làm việc, nơi ở và người gần gũi. Ba cách dưới đây là phần áp dụng của người viết, không phải lời kinh.
Viết hai cột: mình có tiến không, tiện nghi ra sao
Kinh xét hai mặt riêng: tu có tiến không, và đồ dùng có dễ kiếm không. Hãy kẻ hai cột cho nơi bạn đang ở hay làm việc. Cột đầu ghi: tâm mình có tỉnh táo hơn, bớt nổi giận hơn không. Cột hai ghi: lương, tiện nghi, thoải mái. Ví dụ, một công việc lương cao nhưng đêm nào bạn cũng về nhà nóng đầu và mất ngủ. Hai cột sẽ cho bạn thấy rõ mình đang đổi cái gì lấy cái gì.
Đừng vội bỏ chỗ khó nếu mình đang tiến
Kinh nói trường hợp thứ ba, tu có tiến nhưng đồ dùng khó kiếm, thì phải ở lại. Trước khi nghỉ một nơi vì mệt, hãy ghi ba điều bạn đã khá hơn trong ba tháng qua. Ví dụ, lớp học thêm nghề của bạn vất vả, thu nhập chưa tăng, nhưng bạn bình tĩnh hơn khi bị góp ý. Thấy được điều ấy, bạn dễ ở lại thêm một thời gian.
Ghi cảm giác sau mỗi lần gặp một người
Kinh cũng xét việc sống gần một người. Chọn một người bạn gặp thường xuyên, sau mỗi lần gặp ghi một dòng: tâm mình nhẹ hơn hay nặng hơn. Ví dụ, nhóm bạn tụ họp cuối tuần, về nhà bạn thấy bực và so đo. Ghi vài lần rồi nhìn lại, bạn có thể chỉnh số lần gặp hoặc cách trò chuyện. Nếu cần một lộ trình từng bước để bắt đầu, bạn có thể xem lộ trình 21 ngày học Phật pháp.
Bài trước trong bộ là Kinh Tâm Hoang Vu, bài tiếp theo là Kinh Mật Hoàn.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Kinh Khu Rừng
1. Hai thước đo trong Kinh Khu Rừng là gì?
Thước đo thứ nhất là đời sống tu tập: niệm có an trú, tâm có định tĩnh, lậu hoặc (các phiền não ngấm trong tâm) có đoạn trừ, sự an ổn vô thượng có chứng đạt không. Thước đo thứ hai là bốn thứ cần dùng: y phục, đồ ăn khất thực, chỗ nằm ngồi, thuốc chữa bệnh có dễ kiếm không.
2. Vì sao Tỳ Kheo phải rời nơi đồ dùng dễ kiếm mà tu không tiến?
Kinh nêu suy nghĩ của vị ấy: không phải vì y phục, đồ ăn khất thực, chỗ nằm ngồi hay thuốc chữa bệnh mà ta xuất gia. Vì vậy dù đồ dùng dễ kiếm, nếu tu không tiến, vị ấy phải rời đi.
3. Kinh chỉ áp dụng cho khu rừng sao?
Không. Kinh lặp lại bốn trường hợp cho làng, thị trấn, đô thị, quốc gia và cho việc sống gần một người. Riêng với người, kinh nói vị ấy bỏ đi thì không phải xin phép.
