Khi ai đó bác bỏ quan điểm của mình, nhiều người thấy như bị tấn công và muốn cãi lại. Kinh Trường Trảo (Pali: Dīghanakha Sutta – Kinh Trung Bộ 74) ghi lại cuộc đối thoại giữa Thế Tôn và du sĩ ngoại đạo Trường Trảo (Dighanakha), người nói rằng tất cả đều không làm ông thích thú. Bài kinh trong loạt Kinh Trung Bộ dễ hiểu này cho thấy Thế Tôn đáp ra sao, và điều gì xảy ra với tôn giả Xá Lợi Phất (Sariputta) đang đứng quạt hầu bên cạnh.
Bối Cảnh Kinh Trường Trảo – Thế Tôn Giảng Tại Vương Xá
Một thời Đức Thế Tôn ở tại Vương Xá (Rajagaha), trên núi Linh Thứu (Gijjhakuta), trong hang Sukarakhata. Du sĩ ngoại đạo Trường Trảo đến gặp Phật, chào hỏi xong thì đứng một bên và nói: “Tôn giả Gotama, tôi có lý thuyết như sau, tôi có tri kiến như sau: Tất cả đều không làm cho tôi thích thú.”
Phật gọi ông bằng tên Aggivessana và hỏi: tri kiến “Tất cả đều không làm cho tôi thích thú” ấy có làm ông thích thú không? Trường Trảo đáp: “Tôn giả Gotama, nếu tri kiến ấy làm tôi thích thú, thời đây cũng giống như vậy, thời đây cũng giống như vậy.”
Ba Quan Điểm Về Sự Thích Thú Mà Thế Tôn Nêu Ra
Phật nói tiếp: nếu số đông người ở đời nói như vậy (“thời đây cũng giống như vậy”), thì họ không từ bỏ tri kiến ấy mà chấp thủ một tri kiến khác. Nếu thiểu số người nói như vậy, thì họ từ bỏ tri kiến ấy và không chấp thủ tri kiến khác.
Phật nói có ba loại quan điểm mà một số Sa Môn, Bà La Môn chủ trương:
- “Tất cả đều làm tôi thích thú.” Tri kiến này gần với tham dục, triền phược (trói buộc), hoan lạc, đắm trước và chấp thủ.
- “Tất cả đều làm tôi không thích thú.” Tri kiến này gần với không tham dục, không phiền trược, không hoan lạc và không chấp thủ.
Nghe Đức Phật nói đến quan điểm thứ hai, du sĩ Trường Trảo thưa: “Tôn giả Gotama tán dương quan điểm của tôi, tôn giả Gotama hết sức tán dương quan điểm của tôi.” (đây cũng là quan điểm ông đã nêu từ đầu).
Đức Phật phân tích tiếp quan điểm thứ ba:
- “Một phần làm tôi thích thú, một phần làm tôi không thích thú.” Phần làm họ thích thú thì gần với tham dục, phiền trược, hoan lạc, đắm trước và chấp thủ. Phần làm họ không thích thú thì gần với không tham dục, không triền phược (không trói buộc), không hoan lạc, không đắm trước và không chấp thủ.
Người Có Trí Buông Quan Điểm Khi Thấy Chấp Chặt Gây Tranh Luận
Với từng quan điểm, Phật nói người có trí suy nghĩ như sau. Nếu ta nói tri kiến này của ta, rồi cố chấp, kiên chấp nó và nói: “Đây là sự thật, ngoài ra là hư vọng”, thì ta đối nghịch với hai hạng người giữ hai quan điểm kia. Khi nào có đối nghịch thì có tranh luận. Khi nào có tranh luận thì có chống đối. Khi nào có chống đối thì có bực mình.
Thấy chuỗi ấy, người có trí từ bỏ tri kiến của mình và không chấp thủ tri kiến khác. Kinh nói điều này lần lượt cho cả ba quan điểm, rồi kết: “Như vậy là sự đoạn trừ những tri kiến này, như vậy là sự hủy bỏ những tri kiến này.”
Thế Tôn Dạy Quán Thân Rồi Quán Ba Loại Cảm Thọ
Quán thân. Phật nói thân này có sắc, do Tứ Đại (bốn đại: đất, nước, lửa, gió) tạo thành, do cha mẹ sinh, nhờ cơm cháo nuôi dưỡng, vô thường, biến hoại, tan nát, đoạn tuyệt, hoại diệt. Thân cần được quán sát là:
- Vô thường.
- Khổ.
- Như bệnh.
- Như cục bướu.
- Như mũi tên.
- Như điều bất hạnh.
- Như bệnh chướng.
- Như kẻ địch.
- Như sự phá hoại.
- Là không.
- Là vô ngã.
Khi vị ấy quán thân như vậy, thân, dục đối với thân, ái đối với thân và sự phục tùng thân được đoạn diệt.
Quán cảm thọ. Có ba thọ (cảm giác): lạc thọ, khổ thọ và bất khổ bất lạc thọ. Khi cảm giác một thọ thì chính lúc ấy không cảm giác hai thọ kia. Mỗi thọ đều vô thường, hữu vi, do duyên sinh, bị đoạn diệt, bị hủy hoại, bị suy tàn, bị tiêu diệt.
Thấy vậy, vị đệ tử bậc Thánh nhàm chán lạc thọ, khổ thọ và bất khổ bất lạc thọ. Do nhàm chán nên không tham dục. Do không tham dục nên được giải thoát. Vị ấy khởi lên hiểu biết “Ta đã giải thoát”, và biết: “Sanh đã diệt, Phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm. Sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác nữa.”
Với tâm giải thoát như vậy, Tỳ Kheo không nói thuận theo một ai, không tranh luận với một ai. Vị ấy chỉ nói theo từ ngữ được dùng ở đời, không chấp thủ từ ngữ ấy.
Tôn Giả Xá Lợi Phất Đang Đứng Quạt Hầu Thì Tâm Được Giải Thoát
Lúc ấy, tôn giả Xá Lợi Phất đứng sau lưng Phật và quạt cho Ngài. Ngài suy nghĩ: “Thế Tôn đã thuyết cho chúng ta sự đoạn trừ các pháp ấy nhờ thắng trí. Thiện Thệ đã thuyết cho chúng ta sự tự bỏ các pháp ấy nhờ thắng trí.” Khi suy nghĩ như vậy, tâm của tôn giả được giải thoát khỏi các lậu hoặc (những ô nhiễm trong tâm), không còn chấp thủ.
Còn nơi Trường Trảo, pháp nhãn ly trần, vô cấu khởi lên: “Phàm pháp gì được khởi lên, tất cả pháp ấy được đoạn diệt.” Ông thấy pháp, chứng pháp, ngộ pháp, thể nhập vào pháp, nghi ngờ tiêu trừ, do dự diệt tận, chứng được tự tín, không còn y cứ nơi người khác đối với đạo pháp của bậc Bổn sư.
Ông thưa: “Thật vi diệu thay, tôn giả Gotama!” Chánh pháp đã được Phật dùng nhiều phương tiện trình bày, như người dựng đứng lại những gì bị quăng ngã, phơi bày những gì bị che kín, chỉ đường cho kẻ lạc hướng, đem đèn sáng vào bóng tối. Ông xin quy y Phật, Pháp và chúng Tỳ Kheo, xin làm cư sĩ trọn đời.
Khi Bị Phản Bác, Làm Sao Không Thấy Như Bị Tấn Công?
Trường Trảo đến với một chủ trương chắc nịch, và Phật cho ông thấy chuỗi đối nghịch, tranh luận, chống đối, bực mình sinh ra từ việc chấp chặt một quan điểm. Ba cách thử dưới đây là phần áp dụng của người viết, không phải lời kinh. Nếu mới bắt đầu, bạn có thể đi từng bước với lộ trình 21 ngày học Phật pháp.
Nói ý kiến như một cách nhìn
Kinh nêu chuỗi đối nghịch, tranh luận, chống đối, bực mình, bắt đầu từ câu “Đây là sự thật, ngoài ra là hư vọng”. Lần tới sắp tranh luận, hãy nói: “Mình đang nghĩ như vậy, bạn thấy sao?” Ví dụ vợ chồng bàn chuyện chọn trường cho con. Thay vì nói “Anh sai rồi”, hãy nói “Em đang thấy trường này hợp hơn, anh thấy sao?” Ý của bạn vẫn còn, nhưng không thành cuộc đấu.
Gọi tên cảm giác rồi nhìn nó đổi
Kinh nói khi có một thọ thì không có hai thọ kia, và thọ nào cũng vô thường. Khi một cảm giác mạnh nổi lên, hãy gọi tên nó trong đầu: “khó chịu”, “vui”, hay “bình thường”. Ví dụ bạn nhận một email phê bình gay gắt. Ghi chữ “khó chịu” lên giấy, đặt hẹn năm phút, rồi ghi lại cảm giác lúc ấy đã khác chưa.
Nghĩ lại một ý ngay sau khi nghe
Kinh kể tôn giả Xá Lợi Phất đang đứng quạt, nghĩ lại lời Phật vừa giảng thì tâm được giải thoát khỏi các lậu hoặc. Bạn có thể bắt chước ở quy mô nhỏ: sau khi nghe một bài giảng hay đọc một đoạn kinh, trước khi mở điện thoại, ngồi yên một phút và nhớ lại một ý. Ví dụ nghe xong bài giảng trên xe, bạn tắt máy, ngồi thêm một phút trước khi bước xuống.
Bạn có thể đọc lại bài trước Đại Kinh Vacchagotta, đọc tiếp bài sau Kinh Magandiya hoặc xem tổng hợp tại Tổng hợp Kinh Trung Bộ dễ hiểu dễ áp dụng.
Hỏi Đáp Quanh Lời Thế Tôn Nói Với Du Sĩ Trường Trảo
1. Đức Phật hỏi Trường Trảo câu nào về quan điểm của ông?
Phật hỏi tri kiến “Tất cả đều không làm cho tôi thích thú” ấy có làm ông thích thú không. Trường Trảo đáp rằng nếu tri kiến ấy làm ông thích thú, thì đây cũng giống như vậy.
2. Vì sao người có trí buông bỏ cả ba quan điểm?
Vì người ấy thấy rằng nếu cố chấp và nói “Đây là sự thật, ngoài ra là hư vọng”, mình sẽ đối nghịch với hai hạng người kia. Có đối nghịch thì có tranh luận, có tranh luận thì có chống đối, có chống đối thì có bực mình.
3. Tôn giả Xá Lợi Phất được giải thoát trong hoàn cảnh nào?
Ngài đang đứng sau lưng Đức Phật quạt cho Ngài, và suy nghĩ về lời Phật vừa thuyết về sự đoạn trừ các pháp nhờ thắng trí. Khi suy nghĩ như vậy, tâm Ngài được giải thoát khỏi các lậu hoặc.
