Giữa nhịp sống đầy rẫy thông tin độc hại và vô vàn cám dỗ vật chất, thật dễ để tâm trí chúng ta bị “nhiễm độc” bởi những suy nghĩ và thói quen tiêu cực. Những rỉ lậu tinh thần ấy cứ âm thầm bào mòn hạnh phúc mà ta không hề hay biết.
Để dọn dẹp mớ hỗn độn này, Kinh Tất Cả Lậu Hoặc (Pali: Sabbāsava Sutta – Kinh Trung Bộ 2) mang đến một toa thuốc thanh lọc tâm trí vô cùng toàn diện. Bằng cách vạch ra 7 phương pháp đối trị cụ thể, từ việc điều hướng sự chú ý đến nghệ thuật phòng hộ giác quan, bài kinh sẽ giúp bạn xây dựng một tấm khiên bảo vệ nội tâm vững chắc. Đừng quên tham khảo thêm những lời dạy thực tế khác trong tổng hợp Kinh Trung Bộ.
Bối Cảnh Kinh Tất Cả Lậu Hoặc Tại Kỳ Đà Lâm
Một thời, Đức Thế Tôn ở Xá Vệ (Savatthi), tại Kỳ Đà Lâm (Jetavana), vườn ông Cấp Cô Độc (Anathapindika). Ngài gọi các Tỳ Kheo và nói: “Ta sẽ giảng cho các ông pháp môn phòng hộ tất cả lậu hoặc. Hãy nghe và khéo tác ý.”
Kinh nhắc ba loại lậu hoặc: dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu.
Đức Phật nói: Ta giảng sự diệt tận các lậu hoặc cho người biết, người thấy, không phải cho người không biết, không thấy. Điều quyết định là có như lý tác ý hay không như lý tác ý. Tác ý là hướng tâm nghĩ đến một điều. Như lý tác ý là hướng tâm đúng lý.
- Do không như lý tác ý, lậu hoặc chưa sinh thì sinh khởi, lậu hoặc đã sinh thì tăng trưởng.
- Do như lý tác ý, lậu hoặc chưa sinh thì không sinh khởi, lậu hoặc đã sinh thì được trừ diệt.
Rồi Ngài nói có bảy loại lậu hoặc, mỗi loại phải đoạn trừ bằng một cách riêng:
- Lậu hoặc phải do tri kiến (thấy biết đúng) được đoạn trừ.
- Lậu hoặc phải do phòng hộ (canh giữ các căn) được đoạn trừ.
- Lậu hoặc phải do thọ dụng (cách dùng vật dụng) được đoạn trừ.
- Lậu hoặc phải do kham nhẫn (chịu đựng) được đoạn trừ.
- Lậu hoặc phải do tránh né được đoạn trừ.
- Lậu hoặc phải do trừ diệt (bỏ ý nghĩ xấu) được đoạn trừ.
- Lậu hoặc phải do tu tập được đoạn trừ.
Phàm Phu Tác Ý Sai Và Rơi Vào Sáu Tà Kiến Về Cái Ta
Cách thứ nhất là tri kiến. Kinh bắt đầu với kẻ phàm phu: ít nghe, không được thấy các bậc Thánh và các bậc Chơn Nhân, không thuần thục và không tu tập pháp của các vị ấy. Người này không biết rõ đâu là pháp cần tác ý, đâu là pháp không cần tác ý.
Vì vậy người ấy tác ý những pháp không nên tác ý, và không tác ý những pháp cần tác ý. Pháp không nên tác ý là pháp khi tác ý thì dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu chưa sinh được sinh khởi, đã sinh được tăng trưởng. Pháp cần tác ý thì ngược lại.
Người ấy không như lý tác ý mà hỏi:
- Về quá khứ: Ta có mặt hay không có mặt? Ta có mặt như thế nào, hình vóc ra sao? Trước kia ta là gì?
- Về vị lai: Ta sẽ có mặt hay không? Ta sẽ có mặt như thế nào, hình vóc ra sao?
- Về hiện tại: Ta có mặt hay không? Chúng sinh này từ đâu đến, rồi sẽ đi đâu?
Từ những câu hỏi ấy, một trong sáu tà kiến khởi lên:
- “Ta có tự ngã” (tự ngã là cái “ta”).
- “Ta không có tự ngã.”
- “Do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã.”
- “Do tự mình, ta tưởng tri ta không có tự ngã.”
- “Không do tự mình, ta tưởng tri ta có tự ngã.”
- “Chính tự ngã của ta nói, cảm giác, hưởng thọ quả báo các nghiệp thiện ác đã làm chỗ này, chỗ kia, chính tự ngã ấy của ta là thường trú, thường hằng, hằng tồn, không chuyển biến, và sẽ vĩnh viễn tồn tại.”
Kinh nói các kiến này khởi lên với người ấy như thật, như chơn. Kinh gọi chúng là tà kiến, kiến trù lâm, kiến hoang vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp, kiến kiết phược. Bị trói buộc bởi kiến kiết sử, kẻ phàm phu ít nghe không thoát khỏi sinh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Đức Phật nói: kẻ ấy không thoát khỏi khổ đau.
Thánh Đệ Tử Tác Ý Đúng Lý Về Khổ, Nhờ Đó Ba Dây Trói Buộc Được Trừ
Vị Thánh đệ tử thì ngược lại: nghe nhiều, được thấy các bậc Thánh và Chơn Nhân, thuần thục và tu tập pháp của các vị ấy. Vị ấy biết rõ pháp nào cần tác ý, pháp nào không. Nhờ vậy vị ấy không tác ý pháp làm lậu hoặc sinh và tăng, mà tác ý pháp làm lậu hoặc không sinh và được trừ diệt.
Vị ấy như lý tác ý:
- “Đây là khổ.”
- “Đây là khổ tập.”
- “Đây là khổ diệt.”
- “Đây là con đường đưa đến khổ diệt.”
Bốn điều này là Tứ Diệu Đế (bốn chân lý): khổ, nguyên nhân của khổ (tập), sự chấm dứt khổ (diệt) và con đường đưa đến chấm dứt khổ (đạo). Nhờ tác ý như vậy, ba kiết sử (những dây trói buộc trong tâm) được trừ diệt: thân kiến (cho thân là ta), nghi (nghi ngờ), và giới cấm thủ (bám chặt vào giới điều và nghi thức). Đức Phật nói đó là các lậu hoặc phải do tri kiến được đoạn trừ.
Bốn Cách Gìn Giữ Đời Sống: Giữ Lục Căn, Dùng Vật Dụng, Chịu Đựng, Tránh Né
Bốn cách tiếp theo đều nói về việc hằng ngày của vị Tỳ Kheo. Đầu mỗi cách từ thứ hai đến thứ bảy, kinh đều dùng cụm “như lý giác sát”, nghĩa là xét nghĩ đúng lý. Lục Căn (sáu căn) là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. (Về việc canh giữ thân và tâm, xem thêm Kinh Niệm Xứ – Bài 10.)
Cách thứ hai: phòng hộ Lục Căn
Vị Tỳ Kheo sống phòng hộ Lục Căn:
- Mắt.
- Tai.
- Mũi.
- Lưỡi.
- Thân.
- Ý.
Cách thứ ba: thọ dụng đúng mục đích
Vị ấy dùng bốn thứ, mỗi thứ với một mục đích rõ:
- Y phục: chỉ để ngăn lạnh, ngăn nóng, ngăn sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, các loài bò sát, và để che sự trần truồng.
- Món ăn khất thực: không phải để vui đùa, đam mê, trang sức hay làm đẹp, mà để thân này sống lâu và được bảo dưỡng, khỏi bị thương hại, hỗ trợ phạm hạnh. Vị ấy nghĩ: “Như vậy, ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn.”
- Chỗ nằm ngồi: để ngăn lạnh, nóng, ruồi muỗi, gió nắng, bò sát; để giải trừ nguy hiểm của thời tiết, và để sống độc cư an tịnh.
- Thuốc trị bệnh: chỉ để ngăn các cảm giác khổ thống đã sinh, để được ly khổ hoàn toàn.
Cách thứ tư: kham nhẫn
Vị ấy chịu đựng lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng và các loài bò sát. Vị ấy chịu đựng những lời mắng nhiếc, phỉ báng. Vị ấy cũng chịu đựng các cảm thọ khổ nơi thân: khốc liệt, đau nhói, nhức nhối, không sung sướng, không thích thú, chết điếng người.
Cách thứ năm: tránh né
Vị ấy tránh voi dữ, ngựa dữ, bò dữ, chó dữ, rắn, khúc cây, gai góc, hố sâu, vực núi, ao nước nhớp và vũng nước. Vị ấy cũng tránh chỗ ngồi không xứng đáng, nơi không nên lai vãng, và những bạn ác mà nếu giao du thì bị các vị đồng phạm hạnh có trí nghi ngờ, khinh thường.
Với cả bốn cách, kinh nói cùng một điều: nếu không làm như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não (những ô nhiễm gây tổn hại và thiêu đốt) có thể khởi lên. Nếu làm như vậy, chúng không còn nữa.
Hai Cách Cuối: Bỏ Ý Nghĩ Xấu, Tu Thất Giác Chi Và Lời Kết Của Kinh
Kinh nêu hai cách cuối là trừ diệt và tu tập.
Cách thứ sáu: trừ diệt
Vị Tỳ Kheo không chấp nhận bốn điều sau khi chúng khởi lên. Với mỗi điều, vị ấy từ bỏ, trừ diệt, diệt tận, không cho tồn tại:
- Dục niệm (ý nghĩ ham muốn).
- Sân niệm (ý nghĩ giận dữ).
- Hại niệm (ý nghĩ muốn làm hại).
- Các ác bất thiện pháp luôn luôn khởi lên.
Cách thứ bảy: tu tập
Vị ấy lần lượt tu tập Thất Giác Chi. Mỗi giác chi đều nương vào sự xa lìa, sự lìa tham, sự đoạn diệt, và hướng đến từ bỏ:
- Niệm giác chi.
- Trạch pháp giác chi.
- Tinh tấn giác chi.
- Hỷ giác chi.
- Khinh an giác chi.
- Định giác chi.
- Xả giác chi.
Lời kết của kinh
Khi các lậu hoặc đã được đoạn trừ bằng đủ bảy cách, Đức Phật nói vị Tỳ Kheo ấy được gọi là đã sống phòng hộ tất cả lậu hoặc, đã đoạn diệt khát ái (sự thèm khát), đã thoát ly kiết sử, đã chánh quán kiêu mạn (nhìn đúng về sự kiêu mạn), đã diệt tận khổ đau.
Thế Tôn thuyết giảng như vậy. Các Tỳ Kheo hoan hỷ tín thọ lời dạy của Ngài.
Khi Đầu Óc Cứ Quay Về Chuyện Cũ Và Lo Chuyện Sau Này
Ba gợi ý dưới đây là phần áp dụng của người viết, không phải lời kinh.
Để ý câu hỏi tâm cứ lặp lại
Kinh kể người tác ý sai cứ hỏi về quá khứ, vị lai, về “ta là gì”. Hôm nay, khi thấy mình lặp lại một câu như “nếu hồi đó mình làm khác thì sao” hay “sau này sẽ ra sao”, hãy viết câu đó ra giấy. Rồi hỏi: nghĩ tiếp chuyện này khiến mình lo hơn hay nhẹ hơn? Ví dụ bạn viết “nếu hồi đó nhận việc kia thì sao”, rồi nhận ra câu này đã quay lại ba lần trong tuần.
Chọn một cửa để canh giữ
Kinh nói đến Lục Căn, trong đó có mắt và tai. Hãy chọn một cửa và canh giữ nó trong một buổi. Ví dụ, một giờ trước khi ngủ, tắt thông báo điện thoại và không mở mạng xã hội, vì mắt cứ nhận tin dồn dập sẽ kéo tâm đi lo nghĩ. Sau đó xem tâm buổi tối có khác không. Nếu thấy khó, bắt đầu với mười lăm phút cũng được. Sáng hôm sau, ghi một dòng về cảm giác của bạn.
Phân biệt điều cần chịu và điều nên tránh
Kinh có hai cách khác nhau: kham nhẫn (lạnh, nóng, lời chê bai) và tránh né (chó dữ, hố sâu, bạn ác). Hãy viết ra một điều bạn đang phải chịu đựng, và một điều bạn có thể tránh, như một nhóm trò chuyện chỉ toàn kéo bạn vào chuyện bực bội. Làm đúng cách cho từng điều. Ví dụ cái nóng buổi trưa là điều cần chịu, còn nhóm chat chuyên kể xấu người khác là điều có thể tắt thông báo hoặc rời đi.
Nếu cần một lộ trình từng bước để bắt đầu, bạn có thể xem lộ trình 21 ngày học Phật pháp.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Kinh Tất Cả Lậu Hoặc
1. Lậu hoặc là gì và kinh nhắc đến những loại nào?
Lậu hoặc là những ô nhiễm trong tâm. Kinh nhắc ba loại: dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu. Đức Phật dạy cách diệt tận chúng cho người biết và thấy.
2. Như lý tác ý khác không như lý tác ý thế nào?
Tác ý là hướng tâm nghĩ đến một điều. Theo kinh, do không như lý tác ý, lậu hoặc chưa sinh thì sinh, đã sinh thì tăng. Do như lý tác ý, lậu hoặc chưa sinh không sinh, đã sinh được trừ diệt.
3. Kinh nêu những cách nào để đoạn trừ lậu hoặc?
Kinh nêu bảy cách: tri kiến (thấy biết đúng), phòng hộ Lục Căn, thọ dụng (dùng vật dụng đúng mục đích), kham nhẫn (chịu đựng), tránh né, trừ diệt (bỏ ý nghĩ xấu) và tu tập Thất Giác Chi (bảy phần của sự giác ngộ).
